Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie programu restrukturyzacji branży zbożowo-młynarskiej

   W nawiązaniu do pisma z dnia 28 kwietnia 1998 r., znak: SPS-0202-523/98, przekazującego interpelację posłów Andrzeja Otręby, Ryszarda Zbrzyznego i Józefa Wiadernego w sprawie sytuacji w branży zbożowo-młynarskiej poniżej przedstawiam wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie:    Prace nad programem restrukturyzacji i prywatyzacji sektora zbożowego rozpoczęto w IV kwartale 1994 r., wykorzystując wyniki analizy sektorowej opracowanej na zlecenie Urzędu Antymonopolowego. W związku ze złą sytuacją ekonomiczno-finansową, szczególnie branż o kampanijnym charakterze, w tym przemysłu zbożowo-młynarskiego, i wynikającą z tego potrzebą podjęcia działań wspierających funkcjonowanie szeregu instrumentów sprzyjających restrukturyzacji również tego przemysłu, Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wspólnie z Ministerstwem Finansów opracowało ˝Ocenę stanu ekonomiczno-finansowego, restrukturyzacji i prywatyzacji przemysłu rolno-spożywczego oraz kierunki działań wspierających proces restrukturyzacji i prywatyzacji przemysłu rolno-spożywczego˝.    Ocena ta w dniu 12 września 1995 r. została przyjęta przez Radę Ministrów, która zobowiązała adresatów wniosków do ich realizacji, a wojewodów jako organy założycielskie do aktywnego współdziałania. Do realizacji większości wniosków zobowiązane zostało Ministerstwo Finansów w zakresie restrukturyzacji zaległych zobowiązań wobec budżetu, a także bieżących należności przedsiębiorstw PZZ z tytułu dywidendy, umorzenia zobowiązań tych przedsiębiorstw z tytułu spłaty poręczonych kredytów na budowę elewatorów realizowanych w ramach inwestycji centralnych.    Uwzględniając zmiany, jakie dokonały się w tym sektorze oraz ustalenia i wnioski zawarte w przyjętej ˝Ocenie...˝ w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej opracowana została ˝Analiza stanu i przekształceń przemysłu zbożowo-młynarskiego˝, przyjęta przez Międzyresortową Komisję do Spraw Prywatyzacji i Restrukturyzacji Przedsiębiorstw Państwowych Przemysłu Rolno-Spożywczego i przekazana do wykorzystania w II połowie 1996 r. do wszystkich wojewodów. Analiza zawierała ocenę sytuacji przemysłu zbożowo-młynarskiego, identyfikowała problemy tego przemysłu wraz z propozycjami dalszych działań niezbędnych dla przyspieszenia restrukturyzacji tego sektora.    Należy podkreślić, że celem ww. i uzupełniających się opracowań było wypracowanie konkretnych rozwiązań generalnych problemów występujących w tym przemyśle wraz ze wskazaniem propozycji przekształceń dla przedsiębiorstw PZZ. Natomiast realny program naprawy mógł być opracowany tylko na szczeblu przedsiębiorstwa, znajdującego się w konkretnych warunkach otoczenia i będącego w sytuacji finansowej określonej przez warunki startu w reformę i podejmującego działania w zakresie wyboru najkorzystniejszej ścieżki prywatyzacji.    W przemyśle spożywczym od pięciu lat obserwuje się następujące tendencje:    - wysoką dynamikę sprzedaży i uprzemysłowienie przetwórstwa oraz ograniczenia roli przetwórni lokalnych i słabych firm,    - stały wzrost udziału wartości dodanej i stopnia przetworzenia żywności,    - wysoki poziom inwestowania i przyspieszoną modernizację potencjału wytwórczego, przy znaczącym udziale kapitału zagranicznego,    - szybkie przekształcenia własnościowe powodujące, że udział firm państwowych w rynku obniżył się już do ok. 10%,    - proces koncentracji przetwórstwa, polegający na jego przemieszczaniu do szybko rozwijających się liderów każdego sektora oraz na tworzeniu ugrupowań kapitałowych,    - powrót tendencji do pogłębiania integracji z rolnikiem i zwiększanie oddziaływania przetwórstwa na szeroko rozumianą jakość podaży produktów rolnych,    - stałą poprawę przeciętnych wyników finansowych przemysłu, stanu ekonomicznego i zdolności rozwoju przedsiębiorstw, głównie liderów każdego sektora.    Wszystkie wymienione cechy rozwoju przemysłu spożywczego ujawniły się także w przemyśle młynarskim, ale z dwuletnim opóźnieniem. Dopiero od 1995 r. obserwuje się powolny wzrost przemysłowych przemiałów zbóż, które w 1997 r. były już ok. 13% wyższe niż w 1994 r. Zwiększył się ich udział w przemiale zbóż na cele spożywcze (z 50% do prawie 60%), a udział w rynku do ok. 70%. Szybko rozwija się produkcja galanterii zbożowej oraz przetwórstwo zbóż poza młynarstwem. Tylko przemysłowa produkcja pasz i płatków zbożowych wciąż wykazuje tendencje spadkowe. Zmiany te oznaczają także wzrost udziału wartości dodanej i stopnia przetworzenia zbóż.    Przemysł zbożowo-młynarski, chcąc sprostać rosnącym wymaganiom rynku zarówno krajowego jak i światowego, powinien stale modernizować się i dostosowywać swoją ofertę do potrzeb i oczekiwań konsumentów. Wymaga to nie tylko modernizacji technologii przetwórstwa, poprawy jakości i estetyki produktów, ale także zapewnienia stabilnych dostaw surowców o wysokich parametrach jakościowych. Jakość surowców i gwarancja stabilnych dostaw to jeden z kluczowych elementów w całym cyklu wytwarzania produktów rolno-spożywczych. Stąd tak ważne jest zacieśnienie więzi kooperacyjnych pomiędzy producentami surowców i zakładami przetwórczymi.    W opracowanej w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej i przyjętej w dniu 21 kwietnia 1998 r. przez Radę Ministrów Średniookresowej Strategii Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich przewiduje się zapewnienie wsparcia procesów restrukturyzacji i modernizacji przemysłu rolno-spożywczego. Docelowo konieczne jest wdrożenie systemów stosowanych w UE w ramach polityki strukturalnej, polegających na współfinansowaniu m.in. przetwórstwa. Do czasu uzyskania funduszy strukturalnych utrzymana będzie pomoc w formie dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych, również w miarę poprawy sytuacji budżetowej na inwestycje w przemyśle rolno-spożywczym, zwłaszcza związane z usuwaniem luki technologicznej, jaka występuje w znacznej części przedsiębiorstw w fazie przerobu surowca rolniczego oraz w zabezpieczeniu niezbędnych dla wysokiej jakości produktów warunków sanitarnych, a także kontrolnych w tym zakresie. Przyspieszenie procesu unowocześniania przedsiębiorstw rolno-spożywczych wymaga kontynuowania rozmów o przyznanie na te cele funduszy przedakcesyjnych. W opracowanej strategii oprócz instrumentów ekonomicznych wskazano instrumenty organizacyjne i socjalne, które łącznie stanowią system wsparcia przebudowy sektora rolno-spożywczego oraz obszarów wiejskich.    Dotychczasowe przekształcenia młynarstwa, choć opóźnione, są już dość zaawansowane i kierunkowo zgodne z tendencjami rozwojowymi innych dziedzin przetwórstwa spożywczego. W wyniku dokonanych na początku lat 90-tych działań antymonopolowych status przedsiębiorstwa państwowego posiadały 103 przedsiębiorstwa PZZ. Opracowane branżowe analizy, działania oddłużeniowe oraz usprawnione procedury prywatyzacyjne przyczyniły się do podejmowania działań w zakresie przekształceń własnościowych w przemyśle rolno-spożywczym, w tym i w sektorze zbożowo-młynarskim.    Dotychczas skomercjalizowano i przeznaczono do prywatyzacji indywidualnej 6 przedsiębiorstw PZZ, do programu narodowych funduszy inwestycyjnych włączono 19 przedsiębiorstw PZZ, na prywatyzację bezpośrednią uzyskało zgodę 17 jednostek PZZ. W 15 przedsiębiorstwach wszczęto proces likwidacji z przyczyn ekonomicznych. Przedsiębiorstw upadłych w tej branży odnotowano 12. Ponadto sprzedane zostały 3 makaroniarnie, przekazano do Agencji Rynku Rolnego elewatory budowane w systemie inwestycji centralnych, wnoszono do spółek z inwestorem strategicznym majątek, głównie elewatory, oraz przedsiębiorstwa.    Przekształcenia własnościowe w tym sektorze nie dały jednak efektów w postaci radykalnej poprawy stanu ekonomicznego branży i przedsiębiorstw. Wprawdzie po głębokim kryzysie finansowym w latach 1991-1994 nastąpiła wyraźna poprawa wskaźników ekonomicznych sektora w latach 1995 i 1996, ale było to zjawisko przejściowe i w dużej części wynikające z oddłużenia ponad 20 przedsiębiorstw tej branży. Od jesieni 1996 r. notuje się powtórny spadek rentowności przemysłu zbożowo-młynarskiego. Jest to jednak skutek nie tyle zaniechania przekształceń i ich opóźnienia, co braku stabilności rynku zbożowego i zakłóceń w jego funkcjonowaniu.    Niestabilność rynku powoduje, że hurtowy obrót zbożem jest obciążony dużym ryzykiem. Przyczyn tego stanu jest wiele. Skala interwencji państwa na rynku zbożowym, szczególnie w poprzednim roku, jest jedną z nich. Stopień zaangażowania ARR na rynku zbóż w roku 1997 w wyniku decyzji rządowych spowodował ograniczenie pola działania dla prywatnego hurtu zbożowego. Jednocześnie na rynku zbóż brakuje solidnych hurtowników. Przyczyniają się do tego także zmienne zasady finansowania ich działalności kredytem bankowym, wysoka inflacja i oprocentowanie kredytów.    Jednym z czterech celów polityki rolnej określonych w Średniookresowej Strategii Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich jest przygotowanie do integracji z Unią Europejską w zakresie dostosowania prawno--instytucjonalnego. Realizacja tego celu obejmie m.in. przygotowanie koncepcji zmian systemowych w sposobach, zakresie i trybie działania Agencji Rynku Rolnego, a następnie ich wdrożenie. Dostosowanie polskiego systemu regulacji rynku zbóż i przetworów zbożowych do systemu unijnego będzie się łączyło z koniecznością daleko idącej kodyfikacji dotychczasowgo mechanizmu interwencji na rynku zbóż oraz wdrożenia nowego systemu regulacji handlu zagranicznego zbożami i przetworami. Wyprowadzane modyfikacje w istotnej mierze rzutować będą na kształtowanie warunków zaopatrywania się w surowce zbożowe, możliwości zbytu wyrobów młynarskich oraz kształtowanie się marż przetwórczych i przechowalniczych.    Z dotychczasowego doświadczenia wynika, że prowadzona przez UE polityka obniżania cen interwencyjnych prowadzi do obniżania kosztów surowcowych zakładów przetwórstwa zbożowego oraz kosztów finansowych związanych z zakupem surowca. Towarzyszy temu wprawdzie spadek cen zbytu wyrobów młynarskich, jednak z reguły przebiega on wolniej niż spadek cen zbóż, co prowadzi do wzrostu marż przetwórczych.    Przyjęte warunki dostosowania polskiego systemu regulacji rynku zbóż, w tym także zasad interwencji, powinny uspokoić obawy panów posłów o rozszerzenie w przyszłości komercyjnych i konkurencyjnych działań ARR w stosunku do przedsiębiorstw branży zbożowo-młynarskiej.    Minister    Jacek Janiszewski    Warszawa, dnia 20 maja 1998 r.